Phép lịch sự khi chơi cờ trực tuyến gói gọn trong mấy việc: chào ngắn gọn khi bắt đầu hoặc kết thúc, cầu hoà có cân nhắc, đầu hàng khi thế cờ đã hết đường thay vì để đồng hồ chạy cạn, không bỏ ván giữa chừng và không nói lời khó nghe. Không ai bắt buộc những điều này trong luật, nhưng chúng là thứ làm cho cộng đồng chơi cờ dễ chịu.
Ngồi trước bàn cờ thật, người ta tự nhiên bắt tay, nhìn nhau, gật đầu khi đối thủ đi một nước hay. Trên mạng những tín hiệu đó biến mất, nên vài quy ước được hình thành để thay thế. Bài này điểm qua các quy ước đó, giải thích vì sao chúng tồn tại, chỉ ra vài vùng xám mà người chơi hay tranh cãi, và cách giữ bình tĩnh khi gặp đối thủ thiếu lịch sự.
Vì sao cờ trực tuyến cần quy ước riêng
Ở câu lạc bộ, bạn biết mặt đối thủ, có thể gặp lại họ tuần sau, có người quen chứng kiến. Sự hiện diện đó tự giữ cách cư xử. Trên mạng, đối thủ là một tên tài khoản bạn có thể không bao giờ gặp lại, và vài người coi đó là giấy phép để cư xử theo cách họ sẽ không bao giờ làm khi ngồi đối diện.
Thêm vào đó là các tình huống chỉ có ở cờ trực tuyến: mạng rớt, đối thủ không đi nước nào khi đồng hồ vẫn chạy, nút cầu hoà có thể bấm liên tục, khung trò chuyện mở suốt ván. Luật của trang xử lý phần kỹ thuật, còn phần thái độ thì dựa vào quy ước. Người mới chơi thường không biết những quy ước này và vô tình làm đối thủ khó chịu, hoặc ngược lại, bực bội vì những hành vi thật ra là bình thường.
Biết quy ước không có nghĩa là bạn phải tuân theo từng chữ. Nó giúp bạn hiểu đối thủ đang làm gì, đọc đúng ý họ, và tránh những hiểu lầm làm hỏng một buổi chơi.
Những quy ước cơ bản ai cũng nên biết
Chào ngắn khi bắt đầu, cảm ơn khi kết thúc. Một câu chào hoặc lời chúc ván hay ở đầu ván, câu cảm ơn hoặc "ván hay" ở cuối ván là đủ. Trong cộng đồng quốc tế, nhiều người gõ chữ viết tắt "gg" nghĩa là ván hay. Không cần nói thêm; nhiều người tắt trò chuyện để tập trung, không đáp lại cũng không phải là bất lịch sự.
Đầu hàng khi thế cờ đã hết đường. Khi bạn bị mất quân nặng mà không còn chút phản công nào, hoặc chiếu hết chỉ còn vài nước không tránh được, bấm đầu hàng là cách tôn trọng thời gian của đối thủ. Với người mới, thì ngược lại, nên chơi tiếp lâu hơn để học cách đối thủ kết thúc ván, đó là điều hoàn toàn chấp nhận được.
Không bỏ ván bằng cách đóng trình duyệt. Bỏ đi để đồng hồ chạy hết buộc đối thủ ngồi chờ vô ích. Nhiều trang theo dõi hành vi này và có thể giới hạn tài khoản. Nếu phải đi gấp, bấm đầu hàng mất vài giây.
Không kéo dài cố ý khi đã thua. Để đồng hồ chạy cạn trong một thế đã thua hẳn, chỉ để làm đối thủ sốt ruột, là hành vi bị coi là thiếu tinh thần thể thao nhất trong cờ trực tuyến. Suy nghĩ lâu vì đang tìm cơ hội thì khác; khác biệt nằm ở ý định.
Không bình luận khi ván đang diễn ra. Khen chê nước đi của đối thủ trong lúc ván chưa xong có thể làm họ mất tập trung hoặc thấy bị gây áp lực. Muốn nói gì, đợi ván kết thúc.
Cầu hoà: khi nào hợp lý, khi nào gây khó chịu
Cầu hoà là nơi người chơi tranh cãi nhiều nhất. Không có luật cấm cầu hoà ở thời điểm nào, nhưng quy ước thì có. Bảng dưới gợi ý cách người chơi lâu năm thường nhìn nhận.
| Tình huống | Cầu hoà có hợp lý không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thế cờ cân bằng, quân ít, cả hai không có kế hoạch thắng | Hợp lý | Đối thủ có quyền từ chối và chơi tiếp |
| Bạn đang thua rõ | Thường bị coi là thiếu lịch sự | Nhiều người xem đó là "thử vận may"; có thể làm đối thủ bực |
| Đã cầu hoà và bị từ chối | Không nên cầu lại ngay | Đợi thế cờ thay đổi đáng kể; cầu liên tục gây phiền |
| Thế lặp nước ba lần | Không cần cầu | Ở nhiều trang có nút yêu cầu hoà theo luật, hoặc ván tự động hoà |
| Ván chưa tới mười nước | Thường bị coi là kỳ lạ | Nếu không muốn chơi, nhiều trang cho huỷ ván ở vài nước đầu |
Nếu đối thủ cầu hoà liên tục, đa số trang có tuỳ chọn tự động từ chối hoặc tắt lời cầu hoà trong ván. Dùng nó thay vì gõ lời khó chịu.
Khi sự cố kỹ thuật xen vào ván cờ
Đối thủ rớt mạng giữa ván. Phần lớn trang cho người bị rớt một khoảng chờ để kết nối lại, sau đó mới hiện nút cho bạn nhận thắng hoặc hoà. Cứ đợi hết khoảng đó, đừng nhắn hối thúc. Nếu thế cờ đang cân bằng và đây là ván giao hữu, chọn hoà là cử chỉ đẹp, dù luật cho phép bạn nhận thắng.
Chính bạn bấm nhầm ô. Trượt tay trên điện thoại là chuyện ai cũng gặp. Có trang cho xin đi lại nước ở ván không xếp hạng; đối thủ đồng ý là lịch sự, từ chối cũng là quyền của họ. Ở ván xếp hạng, đừng xin đi lại rồi trách khi bị từ chối, và đừng đổ lỗi cho máy trong khung trò chuyện. Lần sau bật xác nhận nước đi.
Đối thủ bấm nhầm và mất quân. Bạn không có nghĩa vụ trả lại. Nhưng với người rõ ràng mới học, hoặc ván giữa bạn bè, đồng ý cho họ đi lại một nước thường làm buổi chơi vui hơn hẳn so với vài điểm xếp hạng.
Trang treo, đồng hồ chạy sai. Khi lỗi nằm ở phía trang, đừng cãi với đối thủ vì họ cũng không làm gì được. Ghi lại thời điểm và mã ván, rồi gửi qua kênh hỗ trợ chính thức. Một số trang huỷ kết quả hoặc hoàn điểm cho ván bị ảnh hưởng bởi sự cố máy chủ, nhưng đó là quyết định của trang, không phải điều bạn đòi được từ đối thủ.
Những vùng xám hay gây tranh cãi
Một số hành vi không vi phạm luật nhưng vẫn bị người này người khác coi là thiếu lịch sự. Biết chúng giúp bạn không bực vô cớ và cũng không vô tình làm người khác bực.
- Phong cấp lên quân yếu hơn hậu khi đã thắng chắc, chẳng hạn phong mã hay tượng để chiếu hết kiểu đẹp. Một số người coi đó là khoe khoang; phần lớn coi là vô hại.
- Không đầu hàng ở ván cờ chớp khi đối thủ còn ít giây. Vì ở thể loại nhanh có thể thắng do đối thủ hết giờ, chơi tiếp là chiến thuật hợp lệ, không phải kéo dài vô cớ.
- Từ chối chơi lại sau khi thắng. Không ai có nghĩa vụ chơi lại; người thua yêu cầu chơi lại nhiều lần mà bị từ chối thì nên hiểu.
- Chọn khai cuộc gây bẫy nhanh. Bẫy khai cuộc là một phần của cờ; không có gì thiếu lịch sự khi đặt bẫy.
- Đi chậm ở nước đầu. Nghĩ một chút trước nước thứ nhất là bình thường, nhưng ở cờ chớp, để đối thủ chờ quá lâu trước cả khi ván bắt đầu thì không đẹp.
Khi gặp vùng xám, nguyên tắc dễ nhất là tự hỏi: nếu đối thủ ngồi trước mặt mình ở câu lạc bộ, mình có làm vậy không. Nếu câu trả lời là có, thì phần lớn là ổn.
Xử lý đối thủ thiếu lịch sự mà không tự làm mình bực
Sớm muộn bạn cũng gặp người nói lời khó nghe, khiêu khích hoặc cố kéo dài ván. Các bước dưới giúp bạn kết thúc chuyện đó nhanh gọn.
- Đừng đáp lại trong khung trò chuyện. Mọi lời đáp đều là thêm dầu vào lửa và có thể khiến chính bạn vi phạm điều khoản.
- Tắt trò chuyện của ván đó hoặc chặn tài khoản ngay. Một cú bấm là hết.
- Tiếp tục chơi như bình thường; nếu đối thủ cố kéo dài khi đã thua, hãy dùng thời gian đó để đi chậm rãi chắc chắn, đừng bực mà đi ẩu.
- Báo cáo nếu là xúc phạm nặng, phân biệt đối xử hoặc quấy rối, qua chức năng báo cáo chính thức của trang. Lời khiêu khích thông thường thì chặn là đủ.
- Nghỉ một chút trước ván tiếp theo, để cảm giác khó chịu không đi theo sang ván mới.
Nếu bạn hay bị cuốn vào tranh cãi, cách đơn giản nhất là tắt trò chuyện mặc định ở tất cả các ván, chỉ mở với bạn bè. Bạn sẽ ngạc nhiên vì cờ trực tuyến dễ chịu hơn bao nhiêu.
Lịch sự với chính mình và với người mới
Phép lịch sự còn là cách bạn đối xử với người chơi mới. Khi gặp ai đó rõ ràng mới học, đi sai luật hoặc chưa biết đầu hàng, đừng chế giễu. Nếu muốn giúp, đợi sau ván rồi gợi ý một câu ngắn, thân thiện. Nhiều người bỏ cờ trực tuyến chỉ vì vài trải nghiệm tệ ở những ván đầu.
Với chính mình, lịch sự nghĩa là không tự mắng mình sau mỗi nước sai, không gõ những lời chê bai bản thân trong khung trò chuyện. Cách bạn nói với mình ảnh hưởng tới ván tiếp theo nhiều hơn bạn nghĩ.
Nếu bạn dạy cờ cho trẻ hoặc quản lý một câu lạc bộ, có thể nhờ chatbot soạn một bản quy ước ứng xử ngắn cho thành viên, ví dụ: "Soạn bảy quy ước ứng xử khi chơi cờ trực tuyến cho câu lạc bộ học sinh, mỗi quy ước một câu, có lý do ngắn, giọng tích cực, không dùng từ cấm đoán." Sau đó đọc lại, sửa cho hợp với câu lạc bộ, và cùng các em thống nhất trước khi áp dụng.
Câu hỏi thường gặp
Không chào đối thủ có bị coi là bất lịch sự không?
Không. Nhiều người tắt trò chuyện để tập trung và không thấy lời chào của bạn. Chào là cử chỉ thân thiện được hoan nghênh, nhưng không chào cũng không phải vi phạm gì. Điều quan trọng hơn là cách bạn chơi và kết thúc ván.
Đối thủ không đi nước nào, để đồng hồ chạy, mình nên làm gì?
Có thể họ đang suy nghĩ, bị gọi đi đột ngột hoặc mất mạng. Bạn cứ đợi; ở nhiều trang, nếu đối thủ rời trang quá lâu, sẽ có nút để bạn nhận thắng hoặc hoà. Không cần nhắn hối thúc.
Thắng xong có nên chơi lại với người vừa thua không?
Tuỳ bạn. Nếu bạn còn thời gian và còn vui, chơi lại là cách tốt để đối thủ có cơ hội gỡ. Nếu không muốn, bạn có thể từ chối mà không cần giải thích. Không ai bắt buộc phải chơi lại.
Đầu hàng sớm có làm mình tiến bộ chậm hơn không?
Với người mới, chơi tới cuối ván giúp học cách bên kia kết thúc, nên không nên đầu hàng quá sớm. Khi đã có kinh nghiệm, bạn sẽ nhận ra khi nào thế cờ thực sự hết đường; lúc đó đầu hàng tiết kiệm thời gian cho cả hai.
Ở cờ chớp, cố chơi tiếp để đối thủ hết giờ có phải là xấu không?
Không. Ở thể loại thời gian ngắn, đồng hồ là một phần của trò chơi, thắng vì đối thủ hết giờ là kết quả hợp lệ. Điều bị coi là xấu là cố tình để đồng hồ của chính mình chạy cạn khi đã thua hẳn.
Có nên nhắn đối thủ chỉ ra lỗi của họ sau ván không?
Chỉ khi họ hỏi hoặc tỏ ra muốn trao đổi. Lời góp ý không được mời, dù có thiện ý, thường bị hiểu là khoe khoang. Nếu đối thủ hỏi "mình sai ở đâu", hãy trả lời ngắn và tôn trọng.