Thi đấu vòng tròn là thể thức mỗi người chơi gặp tất cả những người còn lại đúng một lần (vòng tròn một lượt) hoặc hai lần đổi màu quân (vòng tròn hai lượt). Với N người, giải một lượt cần N trừ 1 vòng nếu N chẵn, N vòng nếu N lẻ vì mỗi vòng có một người nghỉ. Để lịch đấu không bị trùng cặp và màu quân được chia đều, ban tổ chức thường dùng bảng Berger: một bảng xếp sẵn ai gặp ai ở vòng nào, chỉ cần bốc thăm số thứ tự là xong.
Thể thức này hợp nhất với giải từ bốn tới khoảng mười người: giải nội bộ câu lạc bộ, chung kết giữa nhóm đầu của một giải lớn, hay giải giao hữu giữa vài đội. Bài viết đi qua cách lập lịch bằng bảng Berger, chia màu quân, tổ chức vòng tròn hai lượt, xử lý người bỏ giải giữa chừng, và chỗ nào nhờ AI hoặc bảng tính làm hộ được.
Khi nào nên chọn vòng tròn thay vì hệ Thuỵ Sĩ
Điểm mạnh lớn nhất của vòng tròn là công bằng dễ thấy: ai cũng gặp ai, nên người về nhất không thể nói là nhờ bốc thăm may. Người chơi biết trước toàn bộ lịch từ ngày khai mạc, chủ động sắp xếp công việc, và ban tổ chức không cần phần mềm bốc thăm sau mỗi vòng. Với câu lạc bộ nhỏ, đây là thể thức ít tranh cãi nhất.
Điểm yếu là số vòng tăng theo số người. Sáu người cần năm vòng, mười người cần chín vòng, mười sáu người cần mười lăm vòng. Khi số vòng vượt quá số buổi mà người chơi có thể dành ra, giải sẽ kéo dài và người bận sẽ bỏ giữa chừng. Một mốc thực tế: nếu số người vượt quá khoảng mười, cân nhắc chuyển sang hệ Thuỵ Sĩ hoặc chia hai bảng vòng tròn rồi đấu chung kết.
Vòng tròn cũng có một điểm yếu ít được nhắc: các ván cuối thường gặp tình huống một người đã hết cơ hội vô địch gặp người đang tranh ngôi. Người hết động lực có thể chơi thiếu tập trung, vô tình ảnh hưởng tới kết quả của người khác. Bảng Berger giúp giảm việc này bằng cách xếp sẵn từ đầu, không ai sắp đặt cặp đấu sau khi đã biết điểm số. Ban tổ chức cũng nên nhắc trong điều lệ rằng mọi người chơi hết sức ở mọi ván, kể cả khi không còn tranh giải.
Bảng Berger cho 6 người: ai gặp ai ở vòng nào
Bảng Berger được dựng theo một quy tắc xoay vòng cố định, đảm bảo mỗi cặp gặp nhau đúng một lần và màu quân phân bố gần đều. Dưới đây là bảng cho 6 người, số đứng trước cầm quân trắng (hoặc quân đỏ trong cờ tướng). Trước khi dùng cho giải thật, bạn nên đối chiếu với bảng Berger trong phụ lục luật thi đấu hiện hành.
| Vòng | Bàn 1 | Bàn 2 | Bàn 3 |
|---|---|---|---|
| 1 | 1 – 6 | 2 – 5 | 3 – 4 |
| 2 | 6 – 4 | 5 – 3 | 1 – 2 |
| 3 | 2 – 6 | 3 – 1 | 4 – 5 |
| 4 | 6 – 5 | 1 – 4 | 2 – 3 |
| 5 | 3 – 6 | 4 – 2 | 5 – 1 |
Cách dùng rất đơn giản: trước giải, mỗi người bốc một số từ 1 tới 6, rồi tra bảng là biết lịch cả giải. Bạn có thể tự kiểm bảng bằng cách lấy từng số và đọc đối thủ qua năm vòng: số 1 gặp 6, 2, 3, 4, 5, không ai lặp lại. Số 1 cầm trắng ba ván, đen hai ván; một vài người khác thì ngược lại. Trong vòng tròn số người chẵn, chênh một ván màu quân là không tránh được.
Với số người lẻ, bạn thêm một "người ảo" để thành số chẵn. Ai gặp người ảo ở vòng nào thì nghỉ vòng đó. Ví dụ giải năm người dùng bảng sáu người, số 6 là người ảo, mỗi người nghỉ đúng một vòng.
Lập lịch vòng tròn từng bước
Từ lúc chốt danh sách tới lúc phát lịch cho người chơi, quy trình gói trong khoảng một giờ nếu chuẩn bị trước:
- Chốt danh sách người chơi và hạn cuối rút tên. Sau khi bốc thăm, thêm hay bớt người đều làm hỏng bảng, nên hạn chót phải trước buổi bốc thăm.
- Chọn bảng Berger đúng số người (hoặc số người cộng một nếu lẻ). Nhiều sách luật cờ và phần mềm quản lý giải có sẵn bảng từ 3–4 người tới 16 người.
- Bốc thăm số thứ tự công khai trước mặt người chơi. Có thể bốc bằng phiếu giấy gấp trong hộp, hoặc dùng hàm ngẫu nhiên trong bảng tính và chiếu lên cho mọi người cùng xem.
- Ghép tên vào số, in lịch thi đấu theo từng vòng và theo từng người. Lịch theo người giúp ai cũng nhanh chóng thấy mình gặp ai, cầm màu gì, vòng nào nghỉ.
- Ghi rõ ngày giờ mỗi vòng, hạn báo kết quả, và người nhận kết quả. Với giải kéo dài nhiều tuần, cho phép hai người tự hẹn ngày chơi trong một khoảng thời gian, nhưng hạn chót là cố định.
- Lập bảng kết quả dạng ma trận: hàng và cột đều là người chơi, mỗi ô ghi 1, ½ hoặc 0. Ô chéo để trống. Tổng hàng là điểm của người đó.
Bảng ma trận là cách trình bày kết quả vòng tròn quen thuộc nhất, vì nhìn vào đó người chơi thấy ngay mình thắng ai, thua ai. Nhờ chatbot dựng khung bảng tính có công thức tự cộng tổng và tự điền ô đối xứng (A thắng B thì ô B gặp A tự ghi 0) là việc AI làm tốt; chỉ cần kiểm lại công thức bằng vài kết quả thử trước khi dùng thật.
Vòng tròn hai lượt và các biến thể
Vòng tròn hai lượt. Mỗi cặp gặp nhau hai lần, lượt về đổi màu quân. Dùng bảng Berger cho lượt đi, lượt về giữ nguyên thứ tự vòng nhưng đảo màu. Thể thức này công bằng tuyệt đối về màu quân nhưng gấp đôi số vòng, nên chỉ hợp với nhóm bốn đến sáu người, ví dụ chung kết của giải câu lạc bộ.
Chia bảng rồi đấu chung kết. Với mười hai đến hai mươi người, chia thành hai hoặc ba bảng vòng tròn, người dẫn đầu mỗi bảng vào một bảng chung kết vòng tròn nhỏ. Cách chia bảng nên theo trình độ ước lượng kiểu rắn bò (người mạnh nhất vào bảng A, nhì vào B, ba vào B, tư vào A…) để các bảng cân sức.
Vòng tròn đồng đội. Các đội gặp nhau theo bảng Berger, mỗi trận gồm vài bàn. Màu quân trong trận đồng đội thường xen kẽ giữa các bàn: đội chủ nhà cầm trắng ở bàn lẻ, đen ở bàn chẵn, hoặc ngược lại tuỳ điều lệ.
Vòng tròn cờ nhanh trong một buổi. Sáu người, năm vòng, mỗi ván cờ nhanh khoảng mười phút mỗi bên, cả giải xong trong hơn hai tiếng. Đây là hoạt động cuối tháng rất hợp với câu lạc bộ phường, ít phải chuẩn bị mà ai cũng chơi đủ năm ván.
Người bỏ giải giữa chừng: xử lý trước khi nó xảy ra
Trong vòng tròn, một người rút lui giữa giải làm lệch bảng kết quả, vì những người đã gặp họ có điểm, còn những người chưa gặp thì không. Cách xử lý phải ghi trong điều lệ từ trước, không quyết sau khi biết ai được lợi.
Có hai hướng phổ biến. Hướng thứ nhất: nếu người rút lui đã chơi dưới một nửa số ván, huỷ toàn bộ kết quả của họ, coi như họ chưa từng tham gia; bảng còn lại vẫn là vòng tròn đầy đủ. Hướng thứ hai: nếu họ đã chơi quá nửa, giữ kết quả các ván đã chơi, các ván còn lại xử thắng cho đối thủ. Ngưỡng một nửa là ví dụ phổ biến; các giải có thể chọn khác, miễn công bố trước.
Một trường hợp khác là người chơi không đến một ván nhưng vẫn tiếp tục giải. Điều lệ nên quy định thời gian chờ (ví dụ mười lăm hoặc ba mươi phút với giải phong trào), quá thời gian thì xử thua ván đó. Vắng có lý do và báo trước thì ban tổ chức có thể cho hoãn ván sang một ngày khác trước vòng cuối, nhưng không nên để ván hoãn kéo sang sau vòng cuối, vì lúc đó người chơi đã biết kết quả các ván khác.
Người tổ chức giải phong trào hay ngại áp dụng xử thua với người quen. Đây chính là lý do điều lệ cần viết rõ trước: người chơi đã đồng ý với điều lệ khi đăng ký, nên ban tổ chức chỉ đang làm đúng thoả thuận chung, không phải phạt riêng ai.
Xếp hạng cuối giải và những chỗ hay nhầm
Sau vòng cuối, xếp hạng theo tổng điểm. Khi có người bằng điểm, cần hệ số phụ đã ghi trong điều lệ. Với vòng tròn, các hệ số phụ thường dùng là:
- Kết quả đối đầu giữa những người bằng điểm. Dễ hiểu nhất với người chơi phong trào, nhưng không phân định được khi ba người thắng vòng tròn lẫn nhau.
- Hệ số Sonneborn–Berger: cộng điểm của những đối thủ mình thắng, cộng một nửa điểm của những đối thủ mình hoà. Thắng người mạnh được thưởng nhiều hơn thắng người yếu.
- Số ván thắng: ưu tiên người chơi quyết liệt hơn, ít hoà.
- Đấu phụ bằng cờ nhanh hoặc cờ chớp nếu có thời gian, thường chỉ dùng cho ngôi đầu.
- Nhầm thường gặp: cộng tay sai ô đối xứng trong ma trận (ghi A thắng B nhưng quên ghi B thua A), hoặc tính Sonneborn–Berger bằng điểm của đối thủ trước khi có kết quả vòng cuối. Luôn tính hệ số phụ sau khi đã chốt toàn bộ kết quả.
Bài riêng trong danh mục này giải thích chi tiết các hệ số phụ kèm ví dụ giả định. Với vòng tròn, chỉ cần nhớ: đối đầu và Sonneborn–Berger phù hợp hơn Buchholz, vì trong vòng tròn mọi người gặp cùng một tập đối thủ, nên tổng điểm đối thủ gần như như nhau và không phân định được gì.
Nhờ AI và bảng tính đỡ phần nào
Bảng Berger là thứ đã có đáp án chuẩn, nên không có lý do để nhờ chatbot "sáng tác" lịch vòng tròn. Chatbot có thể đưa ra một bảng trông hợp lý nhưng lặp cặp hoặc lệch màu quân mà bạn không phát hiện được ngay. Nếu vẫn dùng, hãy kiểm từng người: đọc dọc các vòng xem có gặp đủ mọi đối thủ, không lặp, số ván trắng và đen chênh không quá một.
Việc AI làm tốt hơn là dựng công cụ xung quanh. Ví dụ câu lệnh: "Tạo bảng tính kết quả giải cờ vòng tròn 8 người, dạng ma trận; khi nhập kết quả ô hàng A cột B thì ô hàng B cột A tự điền giá trị đối xứng; cột tổng điểm, cột số ván thắng, cột Sonneborn–Berger; tô màu ô chưa có kết quả." Sau khi có bảng, nhập thử một bộ kết quả giả định và tự tính tay một hai người để chắc công thức đúng.
AI cũng giúp viết thông báo lịch đấu theo từng người chơi từ bảng đã chốt, soạn tin nhắc ván sắp tới, và viết bản tin tổng kết giải. Khi dán danh sách vào chatbot, chỉ dùng tên gọi hoặc mã, không kèm số điện thoại hay địa chỉ của thành viên.
Câu hỏi thường gặp
Vòng tròn có bao nhiêu người là vừa?
Với giải phong trào, khoảng bốn tới mười người là dễ tổ chức nhất. Ít hơn bốn thì giải quá ngắn, nhiều hơn mười thì số vòng kéo dài. Khi đông hơn, chia bảng vòng tròn hoặc chuyển sang hệ Thuỵ Sĩ.
Có thể tự lập lịch vòng tròn mà không cần bảng Berger không?
Có thể, bằng cách cố định một người và xoay vòng những người còn lại sau mỗi vòng. Tuy vậy bảng Berger đã tính sẵn cả màu quân, nên dùng bảng có sẵn nhanh hơn và ít sai hơn tự xoay tay.
Vòng tròn số người lẻ thì sao?
Thêm một người ảo để thành số chẵn. Ai được xếp gặp người ảo thì nghỉ vòng đó. Mỗi người nghỉ đúng một lần, nên không ai thiệt hơn ai. Điểm của vòng nghỉ trong vòng tròn thường không tính, vì ai cũng nghỉ một lần.
Thứ tự vòng có ảnh hưởng gì tới kết quả không?
Về lý thuyết thì không, vì ai cũng gặp đủ đối thủ. Thực tế, người gặp đối thủ mạnh ở vòng cuối có thể chịu áp lực hơn. Bốc thăm số thứ tự công khai là cách để không ai nghi ngờ lịch được sắp đặt.
Có nên công bố bảng điểm sau mỗi vòng không?
Nên, vì người chơi muốn biết tình hình. Với giải có trẻ em, có thể chỉ công bố kết quả từng ván, không lập bảng thứ hạng công khai cho các em, theo đúng tinh thần không xếp hạng trẻ.
Vòng tròn có dùng cho cờ vây được không?
Được, nguyên lý giống hệt. Khác biệt là cờ vây thường có quân chấp hoặc điểm bù khi trình độ chênh lệch, và màu quân được quyết định theo quy tắc chấp chứ không chỉ theo bảng. Điều lệ cần ghi rõ cách xử lý chấp trong giải.