Cho con đi thi đấu cờ là ý hay khi chính con muốn thử, con đã chơi trọn ván thoải mái với bạn cùng trình độ, và cả gia đình coi giải đấu là một buổi trải nghiệm chứ không phải kỳ thi. Nếu thiếu một trong ba điều đó, nhất là điều đầu tiên, giải đấu dễ biến niềm vui với cờ thành nỗi lo.
Bài này giúp bạn tự đánh giá xem con đã sẵn sàng chưa, chuẩn bị cho giải đầu tiên ra sao, cha mẹ nên làm gì ở khu vực chờ, và quan trọng hơn cả là cách phản ứng với kết quả để con vẫn muốn chơi cờ sau giải. Bài không nói về cách “luyện thi” để giành giải và không đặt mục tiêu thứ hạng cho trẻ.
Con đã sẵn sàng cho giải đầu tiên chưa
Không có điều kiện bắt buộc nào, nhưng nếu con đáp ứng phần lớn các điểm dưới đây, giải đấu nhỏ của câu lạc bộ hoặc phường xã là một bước đi tự nhiên.
- Con tự nói muốn đi thi, hoặc hào hứng khi được hỏi, chứ không chỉ gật đầu cho bố mẹ vui.
- Con chơi trọn ván theo đủ luật, biết chiếu hết, biết các trường hợp hoà cơ bản, không còn đi sai luật thường xuyên.
- Con ngồi được hết một ván dài khoảng ba mươi phút đến một giờ mà không cần người lớn bên cạnh.
- Con đã quen chạm quân là đi, không xin đi lại, vì ở giải đấu luật này được áp dụng nghiêm.
- Con thua ở câu lạc bộ mà vẫn ổn sau một lúc, không khóc kéo dài hay đòi bỏ cờ.
- Con biết dùng đồng hồ cờ ở mức cơ bản: đi xong bấm đồng hồ bằng chính tay vừa đi quân.
Nếu con chưa đạt vài điểm, không có gì phải vội. Một giải đấu sớm hơn vài tháng không mang lại gì đáng kể, trong khi một trải nghiệm tệ ở giải đầu tiên có thể khiến con sợ thi đấu rất lâu.
Lý do tốt và lý do chưa tốt để cho con đi thi
Lý do tốt: con muốn gặp nhiều đối thủ mới. Ở câu lạc bộ, con chơi mãi với vài bạn quen. Giải đấu cho con cơ hội gặp người chơi với phong cách khác, đó là trải nghiệm học tập thật sự.
Lý do tốt: con thích không khí sự kiện. Có những trẻ rất hào hứng với phòng thi đông người, tiếng đồng hồ tích tắc, buổi trao giải cuối ngày. Với các bé này, giải đấu là một ngày hội.
Lý do chưa tốt: bố mẹ muốn có thành tích để khoe. Mong con có thành tích là điều dễ hiểu, nhưng trẻ cảm nhận rất rõ khi mình đang thi đấu vì người khác. Áp lực đó thường khiến con chơi tệ hơn và vui ít đi.
Lý do chưa tốt: lớp học bắt buộc hoặc thúc ép. Một số lớp khuyến khích tất cả học trò đi thi. Nếu con chưa sẵn sàng, gia đình hoàn toàn có thể từ chối. Lớp học tốt sẽ tôn trọng quyết định đó.
Lý do chưa tốt: để con “biết mình ở đâu”. Với trẻ nhỏ, việc biết vị trí của mình so với các bạn thường không giúp gì, chỉ làm con lo lắng. Tiến bộ của con nên được so với chính con của mấy tháng trước.
Chuẩn bị cho giải đầu tiên trong hai tuần
Giải đầu tiên nên là một giải nhỏ, gần nhà, kéo dài không quá một ngày. Việc chuẩn bị tập trung vào làm quen với thể thức, không phải luyện thêm nước cờ.
- Đọc điều lệ giải cùng con: thời gian mỗi ván, số ván, giờ bắt đầu, có nghỉ trưa không.
- Chơi ở nhà vài ván với đồng hồ cờ theo đúng thời gian của giải, để con quen cảm giác đồng hồ chạy.
- Tập ghi biên bản ván cờ nếu giải yêu cầu; với trẻ nhỏ, nhiều giải phong trào không bắt buộc.
- Giải thích các tình huống có thể gặp: giơ tay gọi trọng tài khi có tranh chấp, không nói chuyện với bạn trong ván, bắt tay trước và sau ván.
- Cùng con chuẩn bị đồ mang theo: nước uống, đồ ăn nhẹ, áo khoác mỏng nếu phòng lạnh, một cuốn truyện hoặc đồ chơi nhỏ cho giờ chờ.
- Đêm trước giải ngủ đủ giấc, không luyện cờ thêm, sáng hôm sau ăn sáng đầy đủ.
Nói với con rằng mục tiêu của ngày hôm đó là chơi hết các ván, gặp bạn mới và về kể lại cho cả nhà nghe. Đừng hỏi con dự đoán sẽ thắng mấy ván.
Hiểu thể thức giải thiếu nhi trước khi đăng ký
Giải cờ phong trào cho trẻ thường chia theo bảng tuổi, mỗi bảng gom các bé sinh trong một hai năm liền nhau. Cách chia này giúp con gặp bạn cùng lứa, nhưng trong cùng một bảng vẫn có bé mới học vài tháng ngồi đối diện bé đã chơi vài năm. Bạn nên nói trước với con điều này để con không bất ngờ khi gặp một đối thủ chơi nhanh và chắc tay hơn hẳn.
Phần lớn giải nhiều người tham dự xếp cặp theo hệ Thuỵ Sĩ: không ai bị loại, mỗi vòng con gặp một bạn có số điểm gần với mình. Với trẻ mới đi giải, đây là điểm lợi lớn, vì thua vài ván đầu thì những ván sau con sẽ gặp các bạn cũng đang thua, ván cờ cân sức hơn và con có cơ hội thắng. Bạn có thể giải thích ngắn gọn cho con: “Thua ván này thì ván sau con gặp bạn vừa sức hơn, mình cứ chơi tiếp.”
Điều lệ giải cũng ghi thời gian cho mỗi bên trong một ván, có cộng thêm giây sau mỗi nước hay không, và quy định khi hai bên tranh chấp. Đọc kỹ phần này cùng con giúp con biết ván dài bao lâu, khi nào cần đi nhanh hơn, và rằng gọi trọng tài là quyền bình thường chứ không phải mách lẻo. Nếu điều lệ có điểm nào khó hiểu, hỏi trực tiếp ban tổ chức trước ngày thi sẽ tốt hơn đoán.
Cha mẹ ở khu vực chờ: làm gì và không làm gì
Ở phần lớn giải cờ, phụ huynh không được vào khu vực thi đấu trong khi ván đang diễn ra. Điều này có lý do: sự hiện diện của người lớn, dù chỉ là ánh mắt qua cửa kính, có thể làm trẻ căng thẳng hoặc bị nghi ngờ là nhận ám hiệu. Bạn nên tôn trọng quy định và tìm chỗ ngồi chờ thoải mái.
Khi con ra sau mỗi ván, câu hỏi đầu tiên nên là “con có mệt không, có đói không” chứ không phải “thắng hay thua”. Nếu con tự kể kết quả, bạn lắng nghe và phản hồi ngắn gọn. Thời gian giữa hai ván thường ngắn, đây không phải lúc phân tích nước đi. Cho con ăn nhẹ, đi lại một chút, có thể chơi với bạn mới quen.
Tránh bàn tán về kết quả của các bạn khác trước mặt con, tránh so sánh kiểu “bạn kia nhỏ hơn con mà thắng hết”. Cũng đừng cầm điện thoại xem trực tiếp kết quả trên bảng xếp cặp rồi tính toán trước mặt con. Con cần cảm giác rằng với bố mẹ, ngày hôm nay là một chuyến đi chơi đặc biệt, không phải một kỳ thi đang được chấm điểm từng giờ.
Phản ứng với kết quả: những câu nên nói
Cuối ngày, dù kết quả thế nào, cách cha mẹ phản ứng sẽ quyết định con muốn đi giải tiếp hay không. Bảng dưới gợi ý cách phản ứng cho từng tình huống.
| Tình huống | Câu nên dùng | Nên tránh |
|---|---|---|
| Con thua gần hết các ván | “Hôm nay con chơi hết cả ngày, bố mẹ thấy con kiên trì lắm.” | Nhắc lại các nước sai ngay trên đường về |
| Con thắng nhiều ván | “Con thích ván nào nhất? Kể bố nghe đi.” | Đặt mục tiêu giải sau phải thắng nhiều hơn |
| Con có giải thưởng | “Chúc mừng con, cả ngày con đã cố gắng.” | Khoe khắp nơi, biến giải thưởng thành chuẩn cho lần sau |
| Con không muốn thi nữa | “Được thôi, mình vẫn chơi cờ ở nhà và ở lớp nhé.” | Thuyết phục, ép con đăng ký giải tiếp |
Một ngày ở giải đấu dài và mệt với trẻ nhỏ. Tối hôm đó nên là thời gian nghỉ ngơi. Nếu muốn nói về các ván cờ, để vài ngày sau, khi con tự nhắc đến.
Giữ cờ là niềm vui khi con bắt đầu thi nhiều hơn
Khi con đã quen thi đấu và tự muốn đi nhiều giải hơn, gia đình nên đặt ra giới hạn hợp lý: bao nhiêu giải trong một học kỳ, có ảnh hưởng đến lịch học và nghỉ ngơi không. Trẻ đam mê có thể muốn đi mọi giải, nhưng cơ thể và tâm lý của con cần thời gian hồi phục.
Điều quan trọng là luôn giữ cờ ở cả dạng không thi đấu: ván cờ thân mật với ông bà, chơi với bạn cho vui, giải thế cờ đẹp chỉ để thưởng thức. Nếu cờ chỉ còn là giải đấu, con dễ gắn giá trị bản thân với kết quả, và khi gặp chuỗi thua, con có thể bỏ cờ hoàn toàn.
Cũng nên để ý cách con nói về cờ sau một thời gian đi giải. Nếu con hay hỏi “con được bao nhiêu điểm”, “bạn kia hơn con mấy bậc”, có thể con đang nghe những câu chuyện thứ hạng từ người lớn xung quanh. Bạn kéo câu chuyện về lại ván cờ: nước nào con thấy hay, thế nào làm con bối rối, con học được gì từ người bạn mới gặp. Trẻ sẽ hỏi về những điều mà người lớn hay hỏi con.
Nhiều câu lạc bộ phong trào và trường học ở các địa phương tổ chức giải theo hướng vui là chính, có nhiều giải khuyến khích, giải tinh thần chơi đẹp chứ không chỉ giải theo thứ hạng. Những giải như vậy rất hợp với trẻ nhỏ. Cách tổ chức một giải như thế ở câu lạc bộ có bài riêng trong mục câu lạc bộ và giải cờ phong trào của trang.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì có thể bắt đầu thi đấu cờ?
Không có tuổi cố định. Quan trọng hơn là con tự muốn, chơi trọn ván theo luật, ngồi được hết một ván và chịu được thua. Nhiều giải phong trào có bảng cho trẻ nhỏ, nhưng không có nghĩa là trẻ nào cũng nên đi.
Con không muốn đi thi dù học cờ đã lâu thì có sao không?
Không sao cả. Thi đấu chỉ là một cách chơi cờ, không phải bắt buộc. Con vẫn có thể học, chơi với bạn bè và giữ cờ làm sở thích lâu dài mà không cần tham gia giải nào.
Phụ huynh có được vào phòng thi xem con chơi không?
Ở phần lớn giải, phụ huynh không được vào khu vực thi đấu khi ván đang diễn ra. Quy định này giúp trẻ tập trung và tránh nghi ngờ nhắc nước. Bạn nên tôn trọng và chờ ở khu vực dành cho phụ huynh.
Có nên cho con luyện thêm nhiều trước giải đầu tiên không?
Không cần luyện nhồi. Điều có ích hơn là làm quen với đồng hồ cờ, thời gian mỗi ván và các quy tắc ứng xử. Đêm trước giải nên ngủ sớm, không luyện thêm.
Con đi giải về buồn vì thua nhiều thì nên làm gì?
Ghi nhận nỗ lực của con trong cả ngày, cho con nghỉ ngơi và chưa vội phân tích nước đi. Vài ngày sau, nếu con muốn, cùng xem lại một ván. Nếu con không muốn thi nữa, tôn trọng quyết định đó.
Một học kỳ nên cho con đi bao nhiêu giải?
Không có con số chuẩn. Hãy cân nhắc sức khoẻ, lịch học và mong muốn của con. Nên giữ khoảng nghỉ giữa các giải và luôn có thời gian chơi cờ không thi đấu.