Máy chơi cờ điện tử là thiết bị cho bạn chơi cờ trên bàn cờ thật với đối thủ là máy, không cần nhìn màn hình điện thoại. Hiện có ba loại chính: máy cờ để bàn tự chứa phần mềm, bàn cờ thông minh nhận nước đi rồi nối với ứng dụng trên điện thoại hoặc máy tính, và loại bàn tự di chuyển quân của máy bằng cơ cấu nam châm bên dưới. Chọn loại nào phụ thuộc vào người dùng là trẻ em hay người lớn, có muốn chơi trực tuyến không, và gia đình có muốn giới hạn thời gian dùng điện thoại không.
Bài này giúp bạn phân biệt các loại, nêu tiêu chí nên xem kỹ, các câu nên hỏi người bán và vài lỗi mua sắm hay gặp. Bài không xếp hạng hãng và không nêu giá, vì sản phẩm thay đổi nhanh; bạn nên kiểm tính năng ở phiên bản hiện hành trước khi mua.
Ba loại máy chơi cờ điện tử
Bảng dưới so sánh ở mức nguyên lý. Trong mỗi loại, chất lượng sản phẩm chênh nhau nhiều, nên bảng chỉ giúp bạn biết mình đang cần loại nào.
| Loại | Cách hoạt động | Hợp với ai | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Máy cờ để bàn tự chứa | Phần mềm nằm sẵn trong máy, bạn đi quân rồi bấm hoặc máy tự nhận, máy báo nước đáp bằng đèn hoặc màn hình nhỏ | Gia đình muốn tránh hẳn điện thoại; người lớn tuổi; trẻ mới học | Không chơi trực tuyến được; cập nhật phần mềm hạn chế |
| Bàn cờ thông minh nối ứng dụng | Bàn nhận nước đi qua cảm biến, gửi sang ứng dụng; máy đáp, bàn báo bằng đèn để bạn tự đi quân cho máy | Người muốn chơi trực tuyến với người thật trên bàn cờ thật, xem lại ván bằng máy phân tích | Phụ thuộc ứng dụng của nhà sản xuất; cần điện thoại hoặc máy tính bên cạnh |
| Bàn tự di chuyển quân | Cơ cấu nam châm dưới mặt bàn đẩy quân của máy tới ô đích | Người thích trải nghiệm như đấu với người ngồi đối diện | Ồn khi chạy, cồng kềnh, cần kiểm độ bền cơ khí và chính sách sửa chữa |
Ngoài ba loại trên còn có máy cờ cầm tay cỡ nhỏ, màn hình đơn sắc, hợp đi đường xa. Với trẻ nhỏ, loại để bàn tự chứa thường là điểm bắt đầu dễ nhất vì không cần tài khoản hay mạng.
Bàn cờ nhận biết nước đi bằng cách nào
Cảm biến từng ô. Cách phổ biến nhất là đặt cảm biến dưới mỗi ô, nhận biết ô có quân hay không. Bàn chỉ biết "ô này vừa trống, ô kia vừa có quân", rồi suy ra nước đi dựa trên luật. Cách này rẻ và bền, nhưng bàn không phân biệt được quân nào là quân nào. Nếu bạn xếp nhầm quân lúc đầu ván, bàn không biết.
Nhận diện từng quân. Loại cao cấp hơn gắn chip nhỏ trong mỗi quân để bàn biết chính xác quân nào đang ở ô nào. Lợi ích là xếp bàn tự do, bàn tự kiểm thế cờ, đặt thế cờ bất kỳ để phân tích rất dễ. Đổi lại, mất một quân là phải mua quân thay thế đúng loại.
Bấm xác nhận. Một số máy đơn giản yêu cầu bạn ấn quân xuống ô đi và ô đến, hoặc bấm nút sau mỗi nước. Cách này chậm hơn, dễ nhập sai khi trẻ nhỏ chơi, nhưng ít hỏng hóc.
Nhận diện bằng camera. Có sản phẩm và ứng dụng dùng camera nhìn bàn cờ thường để nhận nước đi. Cách này linh hoạt nhưng phụ thuộc ánh sáng, góc đặt máy, và đặt ra câu hỏi về việc hình ảnh trong nhà được xử lý ở đâu. Nếu chọn loại này, đọc kỹ chính sách dữ liệu.
Tiêu chí chọn cho trẻ em
Với trẻ, máy chơi cờ là công cụ để chơi và học, không phải để thi thố. Vài tiêu chí giúp máy phục vụ đúng mục đích đó.
- Nhiều mức độ khó, giảm sức tự nhiên. Trẻ cần thắng được một phần số ván. Hãy thử vài ván ở mức thấp nhất xem máy có sai một cách vô lý, kiểu chơi hay suốt rồi bỏ hậu, hay sai giống người mới học. Kiểu sai thứ hai giúp trẻ học tốt hơn.
- Có chế độ gợi ý và đi lại nước. Khi mới học, trẻ cần được xem nước gợi ý và được đi lại khi lỡ tay. Nhưng nên để phụ huynh bật tắt được, tránh trẻ bấm gợi ý mọi nước.
- Không bảng xếp hạng, không điểm số gây áp lực. Nhiều ứng dụng đi kèm có thang điểm, huy hiệu, bảng xếp hạng. Với trẻ nhỏ, nên chọn sản phẩm cho tắt phần này hoặc không có. Mục tiêu là trẻ thích cờ, không phải trẻ so mình với bạn.
- Quân cờ to, chắc, không có chi tiết nhỏ dễ nuốt. Với trẻ dưới ba tuổi trong nhà, cất bàn cờ khi không có người lớn. Kiểm khuyến cáo độ tuổi trên hộp.
- Nguồn điện và pin an toàn. Ưu tiên sản phẩm có thông tin rõ về pin, sạc, và nơi bảo hành. Không để trẻ sạc máy qua đêm trên giường.
- Ít phụ thuộc mạng. Loại tự chứa không cần tài khoản giúp phụ huynh đỡ lo chuyện trẻ chat với người lạ. Phần trẻ chơi cờ trực tuyến an toàn có bài riêng trong danh mục chơi cờ trực tuyến.
Tiêu chí chọn cho người lớn và người chơi câu lạc bộ
Người lớn đã biết chơi thường cần máy làm được nhiều việc hơn một đối thủ.
- Chơi trực tuyến trên bàn thật. Nếu bạn chán nhìn màn hình, bàn cờ thông minh cho chơi với người thật qua mạng là lý do đáng mua nhất. Kiểm xem bàn hỗ trợ những nền tảng nào, và nền tảng đó có cho kết nối thiết bị ngoài không.
- Xuất ván cờ ra định dạng chuẩn. Tốt nhất là bàn lưu được ván và xuất ra định dạng tệp ván cờ phổ biến, để bạn mở bằng phần mềm phân tích bất kỳ, không bị khoá vào một ứng dụng.
- Đồng hồ cờ tích hợp hoặc kết nối được. Người chơi câu lạc bộ cần luyện với thời gian thật. Một số bàn có đồng hồ riêng, số khác dùng đồng hồ trên ứng dụng.
- Kích thước ô và quân chuẩn thi đấu. Nếu bạn thi đấu, luyện trên bàn có kích thước gần chuẩn giúp quen tay, quen mắt. Bàn quá nhỏ dễ làm sai thói quen nhìn bàn.
- Cờ tướng và cờ vây. Phần lớn bàn cờ thông minh trên thị trường làm cho cờ vua. Nếu bạn chơi cờ tướng hoặc cờ vây, hỏi kỹ người bán; nhiều khi ứng dụng phân tích trên máy tính bảng là lựa chọn hợp lý hơn.
Với người lớn tuổi muốn chơi cờ giữ thói quen tư duy, máy để bàn tự chứa có chữ to, ít nút thường dễ dùng hơn bàn phải ghép với điện thoại.
Những câu nên hỏi người bán trước khi mua
Bạn có thể chép danh sách này mang theo khi ra cửa hàng hoặc gửi tin nhắn hỏi trước.
- Máy có cần điện thoại hoặc tài khoản để chơi không? Nếu không có mạng thì còn chơi được những gì?
- Ứng dụng đi kèm còn được cập nhật không, và nếu nhà sản xuất ngừng hỗ trợ ứng dụng thì bàn còn dùng được không?
- Bàn nhận diện quân hay chỉ nhận ô có quân? Mất một quân thì mua thay ở đâu?
- Pin dùng được bao lâu, sạc bằng gì, thay pin có dễ không?
- Bảo hành bao lâu, bảo hành ở đâu tại tỉnh thành bạn ở, ai chịu phí gửi máy?
- Máy thu thập dữ liệu gì về người chơi, có cho xoá tài khoản và ván cờ đã lưu không?
- Có cho thử chơi vài ván trước khi mua không?
Câu hỏi về ứng dụng rất quan trọng: đã có những thiết bị thông minh nói chung trở thành vô dụng khi nhà sản xuất dừng máy chủ. Thiết bị nào chơi được hoàn toàn ngoại tuyến thì an toàn hơn về lâu dài.
Những lỗi hay gặp khi mua máy chơi cờ
Mua theo độ mạnh của máy. Quảng cáo hay nhấn vào sức chơi, kiểu "đánh bại kiện tướng". Với gia đình, điều này gần như vô nghĩa: máy nào cũng mạnh hơn người trong nhà. Điều đáng xem là máy chơi yếu có tự nhiên không, vì đó là mức bạn và con sẽ dùng hằng ngày.
Bỏ qua chuyện quân cờ. Quân nhẹ, đế nhỏ, dễ đổ làm việc chơi khó chịu và cảm biến nhận sai. Nếu được thử, hãy cầm vài quân, đi thử vài nước nhanh xem bàn có nhận kịp không.
Không thử ứng dụng trước. Với bàn phải ghép ứng dụng, phần lớn trải nghiệm nằm trong ứng dụng. Nhiều nhà sản xuất cho tải ứng dụng miễn phí trước khi mua; xem giao diện có tiếng Việt không, có rối không, có đòi quyền truy cập không cần thiết như danh bạ hay vị trí không.
Mua loại phức tạp cho trẻ quá nhỏ. Trẻ năm sáu tuổi cần bàn đơn giản, ít nút, ít chế độ. Thiết bị nhiều tính năng dành cho người chơi câu lạc bộ dễ làm trẻ bấm lung tung rồi chán.
Quên chỗ cất và nguồn điện. Bàn cờ thông minh cỡ chuẩn khá to. Hãy nghĩ trước chỗ đặt cố định gần ổ điện, hoặc chọn loại dùng pin lâu nếu gia đình hay mang đi.
Có thật sự cần mua máy, hay một bộ cờ gỗ là đủ
Câu trả lời thật thà là: với phần lớn gia đình mới cho con làm quen với cờ, một bộ cờ gỗ tốt cộng một người lớn chịu ngồi chơi cùng là đủ cho vài tháng đầu. Trẻ học cờ nhanh nhất khi có người chơi cùng, trò chuyện về nước đi, không phải khi ngồi một mình với máy.
Máy chơi cờ đáng mua khi đã có nhu cầu rõ: trẻ thích cờ nhưng không có ai chơi cùng thường xuyên, người lớn muốn luyện mà không muốn dùng điện thoại, hoặc người chơi câu lạc bộ muốn bàn thật để chơi trực tuyến. Nếu chưa chắc, hãy dùng thử ứng dụng cờ miễn phí trên máy tính bảng một thời gian, ví dụ một ứng dụng cờ vua tiếng Việt như Cờ Vua Số, rồi mới quyết định đầu tư thiết bị.
Một lưu ý cuối: máy chơi cờ là món quà dễ bị bỏ xó sau vài tuần nếu người nhận chưa thật thích cờ. Trước khi mua làm quà, hãy hỏi xem người nhận có đang chơi không, chơi loại cờ nào, và thích chơi một mình hay với người khác.
Câu hỏi thường gặp
Máy chơi cờ điện tử có tốt hơn chơi trên điện thoại không?
Về sức chơi của máy thì gần như không khác, vì phần mềm trên điện thoại đã rất mạnh. Khác biệt nằm ở trải nghiệm: chơi trên bàn thật giúp quen nhìn bàn cờ như khi thi đấu, ít bị thông báo làm phân tâm, và phù hợp với gia đình muốn giảm thời gian màn hình của trẻ.
Trẻ mấy tuổi thì dùng máy chơi cờ được?
Không có mốc cố định. Trẻ cần biết cách đi các quân và chịu ngồi tập trung chừng mười lăm phút. Nhiều trẻ đạt mức này khoảng năm sáu tuổi trở lên. Phần cho con học cờ tuổi nào có bài riêng trong danh mục cờ cho trẻ em của trang.
Bàn cờ thông minh có chơi được với người thật qua mạng không?
Nhiều loại có, thông qua ứng dụng của nhà sản xuất kết nối với các nền tảng cờ trực tuyến. Bạn đi quân trên bàn, nước đi của đối thủ hiện bằng đèn để bạn tự đi giúp. Hãy kiểm danh sách nền tảng được hỗ trợ ở phiên bản hiện hành trước khi mua.
Máy cờ điện tử có giúp người lớn tuổi giữ trí nhớ không?
Chơi cờ là một hoạt động trí óc dễ chịu cho người lớn tuổi, nhưng không nên kỳ vọng nó như một biện pháp phòng bệnh. Lợi ích rõ nhất là có thú vui, có việc để tập trung. Nếu có lo lắng về trí nhớ, nên đi khám bác sĩ thay vì chỉ dựa vào trò chơi.
Có nên mua máy cờ cũ không?
Có thể, nếu là loại tự chứa, không phụ thuộc ứng dụng. Hãy kiểm đủ quân, cảm biến từng ô còn nhận, pin và cổng sạc còn tốt. Với bàn phải ghép ứng dụng, mua cũ rủi ro hơn vì tài khoản cũ và phần mềm có thể không còn được hỗ trợ.
Máy cờ có dạy được trẻ như thầy không?
Không thay được thầy hay người chơi cùng. Máy cho biết nước nào tốt, nhưng không giải thích vì sao theo cách trẻ hiểu, không động viên khi trẻ nản. Hợp nhất là để máy làm bạn tập, còn phần giải thích và trò chuyện vẫn là việc của người lớn.